Dysocjacja - czym jest?
Depersonalizacja i derealizacja
Depersonalizacja to poczucie oddzielenia od własnego ciała, emocji lub procesów psychicznych. Osoba może doświadczać siebie jakby „z boku”, mieć wrażenie obcości wobec własnych myśli czy reakcji.
Derealizacja polega na przeżywaniu świata jako nierealnego, odległego, jakby oddzielonego cienką warstwą. Otoczenie może wydawać się sztuczne, spowolnione lub pozbawione intensywności.
Oba zjawiska należą do spektrum zaburzeń dysocjacyjnych i stanowią mechanizm obronny wobec przeciążenia. Psychika, nie mogąc zintegrować zbyt silnych przeżyć, „rozszczepia” doświadczenie, aby umożliwić przetrwanie. W kontekście traumy dysocjacja bywa sposobem ochrony przed lękiem, bólem i poczuciem zagrożenia.
W doświadczeniu pourazowym może dochodzić do mimowolnego powracania przeszłości w teraźniejszości. Wspomnienia i stany emocjonalne uaktywniają się nagle, bez woli osoby, jakby czas przestał być linearny. Człowiek nie tylko pamięta – on ponownie przeżywa. To tworzy złożoną dynamikę psychiczną, w której aktualne sytuacje uruchamiają dawne, nieopracowane doświadczenia.
Osoby po traumie często ograniczają swoje zaangażowanie w relacje i działania życiowe. Unikanie bywa nieświadomą strategią ochronną – próbą zabezpieczenia się przed kolejnym zranieniem, rozczarowaniem czy utratą. Jednocześnie utrwala poczucie izolacji i zawężenia życia.
Relacja terapeutyczna stanowi w tym procesie bezpieczną, stabilną przestrzeń, w której możliwe jest stopniowe odzyskiwanie kontaktu z własnym ciałem, emocjami i rzeczywistością. W warunkach uważnej, regulującej obecności drugiej osoby doświadczenia, które dotąd były rozproszone lub odłączone, mogą zostać nazwane, pomieszczone i zintegrowane.
Celem pracy jest nie tylko redukcja objawów, ale odbudowa poczucia ciągłości Ja, wzmocnienie zdolności do regulacji emocji oraz przywracanie doświadczenia bycia w świecie w sposób bardziej realny, bezpieczny i zakorzeniony.
Doświadczona „rana” pourazowa nie oznacza jedynie metafory.
Powoduje w swoich konsekwencjach uchwytne, strukturalne zmiany w mózgu oraz ośrodkowego ukł. nerwowego.
Rozwój mózgu rozpoczyna się czasie prenatalnym. Rozwijająca się prawa jego część odpowiada za komunikację niewerbalną pomiędzy matką a niemowlęciem jeszcze w łonie a później po urodzeniu. Lewa półkula aktywuje się gdy dziecko jest w stanie rozumieć język, posługiwać się nim. Wtedy może nazywać przedmioty, rozumie zależności pomiędzy nimi i ma możliwość nadawania własnego sensu.
Lewa część ma za zadanie porządkowanie doświadczeń w logiczne ciągi i przekładania emocji oraz wrażeń w słowa. Gdy zdarzeń nie można uporządkować, człowiek nie potrafi ustalić związku przyczynowo - skutkowego, zrozumieć długofalowych efektów własnych działań czy tworzyć spójnych planów.
Ludzie w takich sytuacjach boją się, że tracą zmysły.
Wydarzenia traumatyczne mogą wpływać na stan psychiczny osoby i powodować różne skutki. Jednym z nich może być PTSD ale pojawić się może również dysocjacja.
Trudno o bardziej niejednoznaczne i zmiennie definiowane pojęcie w psychiatrii oraz psychologii niż dysocjacja. Klasyfikacje psychiatryczne dostarczają bardzo ogólnego wyjaśnienia. Według definicji ICD 10 jest to „częściowa lub całkowita utrata normalnej integracji pomiędzy wspomnieniami przeszłości, świadomością własnej tożsamości i bezpośrednimi wrażeniami zmysłowymi oraz kontrolą ruchów ciała.” Co to jednak oznacza?
W najprostszy sposób można to wyjaśnić tak, że wskutek doświadczeń urazowych psychika ulega podzieleniu (fragmentacji) i zaczynają w niej funkcjonować różne systemy psychiczne, które posiadają pewną autonomię oraz są słabo zintegrowane z pozostałymi częściami psychiki.
Wspomnienia i przeżycia związane z doświadczeniami traumatycznymi zostają oddzielone od pozostałej części osobowości i trwają w ‘zamrożeniu’, dając o sobie znać w trudnościach relacyjnych, społecznych, zdrowotnych i psychicznych. Utrudniają codzienne życie i funkcjonowanie w różnych jego przestrzeniach.
Wiola Jodłowska
Psychotraumatolog, Psycholog i Interwent Kryzysowy. Członek Polskiego Towarzystwa Coachingu Kryzysowego. Specjalizuje się w pracy z klientami cierpiącymi na chroniczne stany stresowe oraz klientami znajdującymi się w kryzysach emocjonalnych.
Polub Mojego Fanpage
Poza Granicami Wioletta Jodłowska | Wrocław | tel:. 531 628 643 | E-mail: viola.jodlowska@gmail.com