Przeżyłam mobbing……

mobbing obr

 

MOBBING

Skrywany problem niestety coraz częściej popularny w dobie dzisiejszego życia zawodowego. Wiele osób nie wie lub boi się pójść z tym o pomoc myśląc, że zostanie w taki sposób traktowana jak miało to miejsce w pracy. Na szczęście wiemy dziś wiele na ten temat niezwykle trudny.

To proces, w którym człowiek a konkretnie pracownik pozostaje stopniowo pozbawiony wsparcia a efekty bywa rujnujące.

Z angielskiego słowo mob oznacza napadać na kogoś, atakować ale jego znaczenie to również motłoch, tłum.

Ogólnie sam zwrot kierowany jest do sytuacji prześladowania w pracy przez jedną lub więcej osób, trwający w czasie i mający na celu eliminację kogoś z posady bądź kolektywu.

Krótko mówiąc można uznać, że jest to terror psychiczny – jak to określił prof.H. Leymann, na który składa się cały szereg zachowań nieetycznych, wrogich i systematycznie skierowanych przeciwko danej osobie.

Zostało sklasyfikowanych 5 kategorii rozróżniających mobbing:

  1. Oddziaływania zaburzające możliwości komunikowania się np. aluzje bez jasnego wyrażania się wprost czy wielokrotne bądź ciągłe przerywanie wypowiedzi.

  1. Oddziaływania zaburzające relacje społeczne. Tu jako przykład podać można np. „traktowanie jak powietrze”, nie dawanie możliwości odezwania się czy odizolowywanie miejsca pracy.

  1. Działania mające na celu zaburzyć społeczny odbiór osobisty i są to ataki na reputację. Zaliczyć tu można szeregi plotek, ośmieszanie, sugerowanie choroby psychicznej, mówienie źle za plecami danej osoby, wyśmiewanie, parodiowanie zachowań czy zmuszanie do wykonywania prac naruszających godność osobistą a nawet zaloty czy propozycje seksualne.

  1. Działania mające wpływ na jakość sytuacji zawodowej i życiowej. W tej kategorii mobbing opiera się o tak ważne sprawy jak zarzucanie wciąż nowymi zadaniami czy zadawanie zadań obraźliwych dla ofiary – jest to robione często z premedytacją albo w celu zdyskredytowania. Zadaje się zadania, których ofiara nie jest w stanie wykonać chociażby z powodu przerastających możliwości bądź kompetencji.

  1. Działania mające szkodliwy wpływ na zdrowie ofiary. Tu charakter działań bywa już bardzo ostry i ciężki. Zdarzają się sytuacje gróźb przemocą fizyczną a nawet jej stosowaniem w pewnym stopniu, przyczynianie się do ponoszenia kosztów w celu szkodzenia ofierze. Mogą mieć miejsce działania o typowym podłożu seksualnym.

Bardzo często tych zachowań jest dużo więcej. Tu podałam przykłady z jakimi można się spotkać. Ważne jest by mieć świadomość i umieć odróżnić mobbing od konfliktu czy jakiegoś zatargu w pracy ponieważ różnica jest niezwykle istotna.

Mobbing najczęściej przejawia się jako ukryta forma zastraszania, szczególnie w pierwszej fazie i podejmowania działań wobec ofiary, która początkowo zazwyczaj nie dostrzega sytuacji oraz nie zdaje sobie sprawy z czym ma do czynienia. Niestety zazwyczaj dana osoba jest tak długo atakowana aż w konsekwencji dojdzie do utraty przez nią posady, choroby, inwalidztwa a nawet samobójstwa ponieważ ataki są rozłożone w czasie a agresor nie odpuszcza. Ofiara często jest terroryzowana skrycie a nawet jeśli dzieje się to jawnie inni pracownicy często boją się odezwać i nieraz stają po stronie oprawcy zmuszeni lękiem o swoje stanowiska pracy. Dlatego „brak świadków” zdarza się bardzo często w tej kwestii. Tu warto dodać, iż nie tylko pracownicy czy podwładni staja się celem mobbera. Miejsce mają również sytuacje odwrotne gdy przełożony doświadcza ataków ze strony swojego zespołu czy konkretnej osoby.

W mobbingu włącza się proces, w którym stopniowo dana osoba pozbawiana jest wsparcia. Nękanie pracownika przyjmuje z czasem formy eskalacji konfliktów a proces przyjmuje coraz bardziej drastyczne formy.

Początkowe sytuacje szargania wizerunkiem ofiary zaczynają przybierać coraz bardziej drastyczne aspekty działań. Zachowania takie jak przerywanie jej w wypowiedzi czy rozsiewanie plotek nabiera coraz mocniejszego napędu i w kolejnej fazie zgodnie z modelem Glasla ofiara sama staje się źródłem spięć. Pamiętajmy, że proces rozłożony jest w czasie i ofiara każdego niemalże dnia doświadcza przemocowych sytuacji w pracy co znacznie osłabia jej funkcje odpornościowe, zarówno fizyczne jak i psychiczne. Traci coraz większe ilości energii, stres nie odpuszcza każdego dnia – nawet jeśli nie ma bezpośrednich ataków na osobę i w końcu dominuje w taki sposób, że odcina się częściowo od zasobów i rozpoczyna się proces przetrwania każdego dnia, który daje podwaliny takim wlaśnie stanom i zachowaniom.

Ten pierwszy proces jest tzw stanem lub fazą „uwodzenia”, której celem jest przejęcie kontroli nad ofiarą przez agresora. Pamiętaj, że mobber działa skrycie a jego strategie przesycone są niejawnością i chwiejnością. Charakterystyczne są niedopowiedzenia, zawoalowane groźby pod maską życzliwości.

Jednym z najtrudniejszych elementów jakie maja wpływ na zdrowie psychiczne jednostki jest fakt, iż całe molestowanie to sytuacja podstępna i tak zawile uknuta manipulacją, iż osoba, która jej doświadcza ma uwierzyć, że sama jest sobie winna i jest decydentem całej sprawy gdy w rzeczywistości jest nią prześladowca. Ofiara zaczyna popełniać wyczekiwane błędy.

Z czasem dochodzi do takich sytuacji gdzie mobber znajduje już sobie sprzymierzeńców pogłębiając negatywny wizerunek ofiary jeszcze bardziej. Ostatecznie gdy mobbingowany nie ma już możliwości obrony dochodzi do sytuacji najbardziej drastycznych i prześladowania przyjmują jawne aspekty.

Ostatni poziom cechuje się tym, że dochodzi do procesu dehumanizacji całej sytuacji i ataki na ofiarę staja się jawnie usprawiedliwione. Często tu właśnie włącza się wyższa kadra zarządzająca, która przyjęła już obraz sprawcy jako faktyczny i najlepszym rozwiązaniem w ich oczach jest pozbycie się „konfliktowej”osoby, która postrzegana jest jako jego źródło. To jest jedna z najtrudniejszych faz i dochodzi w niej do kapitulacji ofiary. Co za tym idzie również jej życia zawodowego a nawet i wypalenia zarówno zawodowego jak i życiowego.

Pamiętajmy, że poprzez niejawność działań „uwodziciela” i brak reakcji ze strony osoby poddawanej mobbingowi w początkowych fazach budowany jest nie równy układ sił pomiędzy stronami. W ostatecznym rozrachunku dochodzi do poważnego zagrożenia ostracyzmem a groźba wykluczenia staje się coraz bardziej realna. Stąd powstaje w człowieku coraz większe poczucie lęku, braku kontroli nad sytuacją a doświadczanie agresji sprawia, że wszystko zaczyna przeradzać się w chroniczny stan stresu, w którym kumulują się z coraz większą siłą przeżywane i nie zwentylowane emocje.

Badania nad ostracyzmem pokazują, że nawet pojedyncze akty odrzucenia powodują agresję a co dopiero cały ich szereg.To powoduje, że osoba nękana z czasem zaczyna zachowywać się i reagować w taki sposób, iż manipulacja i chęć udowodnienia jej, że sama jest sprawcą tej sytuacji urasta do rangi kompletnego pomieszania. Wobec czego ofiara sama może już nie rozumieć i stracić jasność o co chodzi oraz winić siebie za zaistniałe sytuacje a walka o swój wizerunek jest mało skuteczna ponieważ obraz jej osoby został zachwiany w początkowej fazie mobbingu. Ważnym jest by mieć świadomość, że mobberowi o to właśnie chodziło.

Również nadmiar emocji i praca w nadmiernym stresie prowadzą do błędów a to ma swoje konsekwencje w przytykiwaniu i jawnych drwinach. Atmosfera staje się tak ciężka i trudna do zniesienia, iż pojawiają się różnego rodzaju skutki zdrowotne tj choroby wrzodowe, udary, zawały mięśnia sercowego czy astma oskrzelowa. Pójście do pracy każdego dnia jest wyzwaniem, ciągłe stany napięcia prowadzą do reakcji stresowych, zakłóceń koncentracji, zwątpienia, zaburzeń snu, kiepskiego samopoczucia i wielką niechęcią przed pójściem do pracy. Osoba doświadczająca mobbingu coraz częściej korzysta ze zwolnień lekarskich a jakiekolwiek próby znalezienia innej pracy najczęściej kończą się niepowodzeniem.

Trwający i nie kończący poziom stresu i negatywnych emocji utrzymuje ofiarę w pozycji lęku i agresji. Nie wie jak sobie radzić a narastający poziom emocji jeszcze wzmaga ten proces. Z czasem nawet najbliżsi ofiary, którzy ja wspierają zaczynają się poddawać ponieważ brak jest im strategii w radzeniu sobie z ciągle rosnącymi emocjami. W końcu agresywna ofiara, często nie radzi sobie już z zaistniałą sytuacją i dopiero wtedy decyduje się na jakieś rozwiązania. Niestety cały szereg konsekwencji jaki musi ponieść i zapłacić często odbija się na jej zdrowiu ponieważ organizm wyczerpany jest taką ilością stresu i zaczyna chorować. Co za tym idzie zamiast pójść do pracy osoba taka idzie na zwolnienia czy jakieś inne formy leczenia. Często przez pewien czas nie nadaje się do pracy ponieważ przebyte urazy nie dają łatwo o osobie zapomnieć a emocje nie uwolnione potrafią siedzieć na zdrowiu psychicznym całymi latami pogłębiając tylko psychosomatyczne objawy.

Ofiary mobbingu to niekoniecznie osoby słabe. Wręcz często jest odwrotnie. Są pracowite, skrupulatne i nie chcą poddawać się tyranii czy autorytarnym rządom. Bywa, że swoimi zdolnościami czy wykształceniem przewyższają zwierzchników stąd ta wielka niechęć. Mobbing może też dotyczyć problemów na punkcie religijnym, rasowym, płciowym. Często jest atakiem na to czego mobberowi samemu brakuje i czego zazdrości swej ofierze. Cel jest zawsze taki sam – zniszczyć obraz ofiary i jej opinię doprowadzając do usunięcia jej z szeregów.

Cały proces jest niezwykle podstępny, rozciągnięty w czasie i niezwykle rujnujący nie tylko wizję i obraz osoby, która jest poszkodowana ale też stawia na szalę tej złowieszczej wagi cały komponent zawodowy oraz często zdrowotny. Można to odbudować ale w zależności jak daleko jest posunięty wymaga wielu starań. Natomiast powrót do zdrowia – jeśli można tak to nazwać – mam tu na myśli życie i sprawy zawodowe – dają nowa siłę i umiejętności radzenia sobie w przyszłości z takimi sytuacjami i reagowanie od razu na wszelkie sposoby mobbingowania.

Nie uwolniony proces emocji przypomni o sobie w najmniej oczekiwanym momencie dlatego tak ważne jest dobre przepracowanie tego tematu.

Bibliografia

1. M.Hirigoyen – Molestowanie moralne Wydawnictwo W drodze 2001,2012

2. B. Krahe – Agresja

3. D. Niehof – Biologia przemocy

4.W. Łosiak – Psychologia stresu

5. L. Glass; Toksyczni ludzie. 10 sposobów postępowania z ludźmi, którzy uprzykrzają ci życie; Dom Wydawniczy Rebis; 1997; Poznań.

 

 

Komentarze: